Chuyển đổi số đang đặt báo chí Việt Nam trước một ngã rẽ mang tính sống còn. Trong cuộc cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt trên không gian mạng, hành trình ấy được ví như một chuyến tàu cao tốc – nơi cơ hội và thách thức song hành, chỉ những cơ quan báo chí nào kịp thời bứt phá mới không bị bỏ lại phía sau.

Bà Đặng Thị Phương Thảo - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ảnh: Nhân vật cung cấp

Phóng viên đã có buổi phỏng vấn với bà Đặng Thị Phương Thảo - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) về bức tranh toàn cảnh chuyển đổi số báo chí trong thời gian qua, cũng như những định hướng thúc đẩy quá trình này trong thời gian tới.

Thưa bà, bà đánh giá như thế nào về bức tranh tổng thể chuyển đổi số của báo chí Việt Nam hiện nay?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Bộ chỉ số đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí được thực hiện 3 năm qua đã tạo ra những chỉ dấu rất tích cực trong bức tranh toàn cảnh về chuyển đổi số báo chí của Việt Nam.

Về số lượng các đơn vị được đánh giá ở mức xuất sắc: Năm 2023 chỉ là 3,66% thì đến năm 2025 đã là 18,64%. Điều đó cho thấy một sự thay đổi đáng kể, sự bứt tốc của một vài đơn vị và sự nỗ lực của tổng thể các cơ quan báo chí.

Những năm qua, sự đầu tư của Nhà nước hay các cơ quan chủ quản cho lĩnh vực chuyển đổi số báo chí cũng đã được quan tâm nhiều hơn. Đến năm 2025 đã có khoảng 78,53% các cơ quan báo chí đã có kế hoạch, chương trình hành động tổng thể và các giải pháp cụ thể để tiến hành chuyển đổi số ở cơ quan đơn vị mình. 70,06% các cơ quan đã bố trí kinh phí cho chuyển đổi số.

Có thể nói, sự thay đổi về nhận thức, chuẩn bị về nhân sự và đầu tư về tài chính chính là những điều giúp bức tranh về chuyển đổi số báo chí của các cơ quan báo chí ở Việt Nam có nhiều chuyển biến tích cực.

Thực tế cho thấy nhiều cơ quan báo chí đã đầu tư mạnh cho nền tảng số, dữ liệu độc giả và sản xuất nội dung đa phương tiện. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các cơ quan vẫn còn không đồng đều. Theo bà, đâu là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chênh lệch này?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Theo tôi, sự chênh lệch này xuất phát từ ba nguyên nhân.

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở nhận thức của người đứng đầu cơ quan báo chí. Nếu tổng biên tập chưa đánh giá đúng cái tầm quan trọng của chuyển đổi số đối với sự chuyển mình của báo chí, đối với bản thân tờ báo và chưa đặt nó là một nhiệm vụ trọng tâm trước mắt thì rất khó cho việc một cơ quan báo chí có thể thực hiện chuyển đổi số thành công.

Nguyên nhân thứ hai nằm ở việc đầu tư hạ tầng cho chuyển đổi số ở cơ quan báo chí. Bài học cho thấy, các cơ quan báo chí lớn chuyển đổi số thành công thì đứng sau đều có các công ty công nghệ.

Nguyên nhân thứ ba là nhân sự về công nghệ. Nếu không có nhóm công nghệ làm việc tại cơ quan báo chí thì câu chuyện về chuyển đổi số báo chí rất khó thực hiện. Bởi từ trước đến nay, chúng ta vẫn làm báo theo cách truyền thống và chưa có thói quen tiếp cận, ứng dụng chuyển đổi số vào trong các khâu của quá trình làm báo.

Báo Lao Động ứng dụng AI để mở thêm chuyên trang tiếng nước ngoài. Ảnh: AI

Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt trên không gian mạng, theo bà, việc chậm chuyển đổi số của các cơ quan báo chí sẽ dẫn tới những hệ lụy gì đối với sự phát triển bền vững của báo chí?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Hành trình về chuyển đổi số báo chí đã đặt các cơ quan báo chí trên một chuyến tàu cao tốc. Nếu như ai không lên kịp chuyến tàu đó thì chắc chắn sẽ bị tụt hậu và sẽ ảnh hưởng rất lớn đến vị thế và thương hiệu của tờ báo.

Trước đây, báo chí độc quyền trong việc sản xuất và cung cấp thông tin. Nhưng hiện nay, báo chí phải chuyển sang sản xuất những nội dung mà bạn đọc thực sự cần, đồng thời hướng đúng tới từng nhóm đối tượng độc giả. Do vậy, chỉ có chuyển đổi số mới mang lại những cái cách làm mới, giúp định vị thương hiệu của tờ báo trong lòng độc giả.

Nếu không chuyển đổi số báo chí, chúng ta sẽ tụt hậu trong các sản phẩm báo chí, không theo kịp những sản phẩm báo chí mang hàm lượng công nghệ số cao, cung cấp cho bạn đọc những giá trị, hàm lượng chất xám nhiều hơn và phù hợp với người trẻ hơn. Do đó, các cơ quan báo chí bị tụt hậu thì sẽ không tạo ra được những dấu ấn báo chí và không tạo ra được cái bản sắc của mình.

Thêm vào đó, không chuyển đổi số báo chí hoặc chậm trễ chuyển đổi số sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn thu của báo chí.

Với vai trò là cơ quan quản lý Nhà nước, Cục Báo chí đã và đang triển khai những chính sách, giải pháp cụ thể nào nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong các cơ quan báo chí, thưa bà?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Ở góc độ quản lý Nhà nước về báo chí và với trách nhiệm tham mưu cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về lĩnh vực này, Cục Báo chí sẽ tiếp tục xác định một số nhiệm vụ trước mắt để thực hiện và thúc đẩy các cơ quan báo chí trong hành trình chuyển đổi số.

Thứ nhất là sẽ tiếp tục thực hiện chiến lược chuyển đổi số báo chí đến tầm nhìn đến năm 2030 đã được Chính phủ phê duyệt.

Thứ hai là tiếp tục tham mưu các thể chế chính sách liên quan đến quản lý Nhà nước về việc thay đổi trong hành trình chuyển đổi số báo chí; đưa ra những bộ quy chuẩn về đạo đức báo chí trong việc sử dụng AI.

Bộ chỉ số đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí vẫn sẽ là công cụ để thúc đẩy xếp hạng, nhưng bên cạnh đó, chúng tôi cũng thúc đẩy các cơ quan báo chí trong tiến trình rà soát lại những công việc của nội tại các cơ quan báo chí để đánh giá thực chất.

Bên cạnh đó, việc hậu kiểm, giám sát các hoạt động của các cơ quan báo chí trong quá trình thực hiện chuyển đổi số cũng là một trong những chức năng mà Cục Báo chí sẽ tiếp tục tiến hành trong thời gian tới. Mặt khác thì chúng tôi cũng sẽ phối hợp nhiều hơn với các tổ chức trong và ngoài nước cũng như là các cơ quan công nghệ để đồng hành cùng với các cơ quan báo chí trong việc tập huấn, cung cấp giải pháp về công nghệ.

Báo Lao Động nhiều năm liên tiếp nằm trong nhóm dẫn đầu về chuyển đổi số báo chí. Dưới góc nhìn của cơ quan quản lý, bà đánh giá điều này phản ánh điều gì về chiến lược phát triển và cách tiếp cận chuyển đổi số của tòa soạn?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Qua khảo sát, chúng tôi thấy có nhiều điểm thú vị đối với hành trình chuyển đổi số của Báo Lao Động.

Thứ nhất là chúng tôi đánh giá rất cao cách tiếp cận của Ban biên tập, đặc biệt là Tổng biên tập Báo Lao Động đối với câu chuyện về lựa chọn con đường chuyển đổi số. Tôi thấy Ban biên tập Báo Lao Động đã sớm đánh giá được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc chuyển đổi số đối với sự thay đổi của một tờ báo, cho nên đã lựa chọn cách đi, cách làm và chọn việc, chọn điểm để đầu tư cho chuyển đổi số hiệu quả. Đây có thể nói là cái điểm nhấn đầu tiên tạo nên thành công của Báo Lao Động.

Khi tiếp cận với quá trình chuyển đổi số Báo Lao Động, chúng tôi thấy rất thú vị với một số mô hình mà báo đang triển khai. Chúng tôi cho rằng nó phù hợp cả với đối tượng bạn đọc cũng như tôn chỉ mục đích của tờ báo, và cũng mang lại những lợi ích cụ thể cho tờ báo.

Ví dụ như việc xây dựng Chatbot tư vấn kiến thức về pháp luật cho độc giả. Tôi thấy đây là một ý tưởng rất hay, bởi vì đối tượng của Báo Lao Động là những người lao động, những người đang trực tiếp tham gia lao động sản xuất ở các lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên những hiểu biết về kiến thức pháp luật về lao động thì họ hầu như chưa được trang bị. Việc ứng dụng công nghệ để làm ra một Chatbot có thể sẵn sàng đáp ứng tất cả những nhu cầu, những cái câu hỏi của bạn đọc ngay tức thì ở trên báo điện tử là mô hình rất thú vị. Nó vừa sát với tờ báo, vừa mang lại lợi ích cụ thể.

Việc ứng dụng AI để chuyển ngữ, mở thêm 6 chuyên trang tiếng nước ngoài đối với Báo Lao Động cũng là một cái việc làm rất sáng tạo. Trước đây, để duy trì một trang tiếng nước ngoài trên một tờ báo điện tử sẽ tốn rất nhiều nhân sự và tiền bạc. Nhưng Báo Lao Động đã ứng dụng công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số để thực hiện việc này và rõ ràng là nó mang lại hiệu quả, mang lại vị thế và tầm vóc cho Báo Lao Động trong thời kỳ mới.

Hay là một câu chuyện khác là trong quản trị tòa soạn. Khi tiếp cận với CMS - công cụ quản trị nội dung nội bộ của tòa soạn, tôi thấy rằng Lao Động là một tờ báo mà ứng dụng rất nhiều công nghệ, ứng dụng AI để giúp cho các phóng viên, biên tập viên có thể giảm bớt các công đoạn và sản xuất tin bài một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất và hiện đại nhất, mắc ít lỗi nhất.

Cách chuyển đổi số của Lao Động vừa hướng nội (giúp cho quy trình làm báo trong nội bộ hiệu quả và tốt hơn), vừa hướng ngoại (đáp ứng tôn chỉ mục đích và xây dựng hình ảnh, vị thế của Báo Lao Động đối với bạn đọc, cung cấp thêm những cái giá trị gia tăng cho bạn đọc).

Theo bà, việc một cơ quan báo chí như Báo Lao Động duy trì vị trí top đầu về chuyển đổi số trong nhiều năm liên tiếp cho thấy điều gì về khả năng thích ứng, đổi mới của báo chí truyền thống trong kỷ nguyên số?

- Bà Đặng Thị Phương Thảo: Làm báo đã là một công việc vô cùng sáng tạo và gần như không có giới hạn. Chúng ta luôn luôn tiến về phía trước, luôn luôn đòi hỏi cái mới, và sứ mệnh của báo chí là cung cấp tri thức cho độc giả.

Độc giả của chúng ta thì lại đang thay đổi hàng ngày hàng giờ. Với các độc giả ngày càng trẻ hóa, ngày càng hiện đại, ngày càng có tư duy thông minh hơn thì việc thích ứng, thay đổi đối với báo chí trong kỷ nguyên số là việc không thể không thực hiện trong giai đoạn hiện nay.

Tuy nhiên, không có một khuôn mẫu, hình mẫu cụ thể để làm “đồng phục” cho tất cả cơ quan báo chí. Vấn đề nằm ở tư duy của người làm báo, tư duy của người đứng đầu mỗi cơ quan báo chí cần phải tìm ra một lối đi riêng, một thị trường riêng cho tờ báo của mình để có thể thay đổi theo hướng tiếp cận đối với đúng phân khúc độc giả của mình một cách tốt nhất.

Tôi nghĩ, Báo Lao Động đã và đang tìm tòi để tiếp tục đưa tờ báo của mình hiện đại hơn, giàu hàm lượng trí tuệ hơn để tiếp cận được với đúng với bạn đọc theo tôn chỉ mục đích của báo trong kỷ nguyên mới. Và không chỉ cung cấp tri thức mà chúng ta còn phải gieo niềm tin về một xã hội văn minh, dân chủ, giàu mạnh, tạo niềm hứng khởi cho các tầng lớp nhân dân cũng như là bạn đọc của chúng ta có niềm tin để cùng xây dựng đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Trước làn sóng AI, cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí không chỉ là “người kiểm soát” mà phải là người kiến tạo, dẫn dắt và bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí.

- Quản lý bằng pháp luật hiện đại
- Dẫn dắt bằng chiến lược
- Bảo vệ bằng chuẩn mực đạo đức
- Phát triển bằng con người và công nghệ